Trong hồ sơ thiết kế hệ thống đường ống theo tiêu chuẩn Châu Âu, bạn sẽ gặp ký hiệu mặt bích BS EN 1092-1 thay vì những cái tên quen thuộc như BS 4504 hay DIN 2501. Đây là tiêu chuẩn hợp nhất của CEN, quy định toàn bộ về kích thước, kiểu dáng, bề mặt làm kín và vật liệu của mặt bích thép dùng cho hệ thống ống có áp suất danh nghĩa từ PN2,5 đến PN100. Bài viết dưới đây giải mã hệ thống ký hiệu Type đặc trưng của tiêu chuẩn này, đồng thời cung cấp bảng tra kích thước chi tiết cho các cấp áp PN10, PN16, PN25 và PN40 để kỹ sư đối chiếu trực tiếp khi bóc tách khối lượng hoặc thi công lắp đặt.
BS EN 1092-1 là phiên bản tiêu chuẩn Châu Âu EN 1092-1 được Viện Tiêu chuẩn Anh (BSI) chấp nhận và công bố song ngữ. Tiêu chuẩn gốc EN 1092-1 do Ủy ban Tiêu chuẩn hóa Châu Âu (CEN) xây dựng, thuộc bộ tiêu chuẩn EN 1092 gồm nhiều phần: phần 1 dành cho mặt bích thép, phần 2 cho mặt bích gang, phần 3 cho mặt bích đồng và hợp kim đồng, phần 4 cho mặt bích hợp kim nhôm.
Mục tiêu của EN 1092-1 là tạo ra một chuẩn chung duy nhất cho toàn khối Châu Âu, thay thế hàng loạt tiêu chuẩn quốc gia riêng lẻ vốn gây khó khăn cho lưu thông hàng hóa và lắp lẫn thiết bị giữa các nước. Nhờ đó, một mặt bích sản xuất tại Đức, Ý hay Ba Lan đều có thể lắp vừa với mặt bích sản xuất tại Anh miễn là cùng cấp áp và cùng kiểu bề mặt làm kín.
Đây là điểm quan trọng nhất mà nhiều người mua vật tư tại Việt Nam chưa nắm rõ. Trước khi EN 1092-1 ra đời, mỗi nước Châu Âu áp dụng tiêu chuẩn riêng: Anh dùng BS 4504, Đức dùng DIN 2501, Pháp dùng NF E 29-201. Khi tiêu chuẩn Châu Âu được ban hành, các tiêu chuẩn quốc gia này buộc phải rút lại.
Cụ thể, BS 4504 đã bị hủy bỏ và thay thế hoàn toàn bằng BS EN 1092-1. Tương tự, DIN 2501 cũng được thay thế bằng DIN EN 1092-1. Điều này có nghĩa là về mặt kích thước lắp ghép, mặt bích BS 4504 và mặt bích BS EN 1092-1 tương đương nhau ở các cấp áp phổ biến. Vì vậy, khi nhà cung cấp báo giá "mặt bích BS 4504" nhưng giao hàng dập nổi "EN 1092-1", đó không phải là sai tiêu chuẩn mà là sự kế thừa hợp lệ. Bạn có thể tham khảo thêm bài viết về sự khác biệt với tiêu chuẩn BS 4504 để nắm rõ hơn.
Điểm khác biệt lớn nhất giữa tiêu chuẩn Châu Âu và tiêu chuẩn Mỹ, Nhật nằm ở cách đặt tên. Trong khi ASME dùng chữ viết tắt (WN, SO, BL, LJ) thì EN 1092-1 dùng chữ số để chỉ kiểu dáng. Dưới đây là các kiểu dáng phổ biến nhất mà bạn sẽ gặp trên bản vẽ và trên thực tế vật tư.
Type 01 là mặt bích dạng tấm phẳng, không có cổ, lỗ trong lớn hơn đường kính ngoài của ống một chút để luồn ống qua rồi hàn hai phía. Đây là kiểu rẻ nhất, dễ gia công nhất và được dùng nhiều trong hệ thống cấp nước, PCCC, khí nén, đường ống áp suất thấp và trung bình. Trên thực tế, Type 01 tương đương về công năng với bích Slip-on của ASME nhưng khác về kích thước và góc vát hàn.
Type 05 là mặt bích đặc, không có lỗ xuyên tâm, dùng để bịt đầu đường ống, bịt nhánh chờ hoặc làm nắp che trong quá trình thử áp. Bích mù chịu áp tốt hơn bích rỗng cùng cấp áp do không có mối hàn và tiết diện chịu lực liên tục. Khi bóc tách khối lượng, bích mù thường được tính riêng với số lượng nhỏ nhưng không thể thiếu trong mỗi cụm đường ống.
Type 11 có cổ vuốt dài, được hàn giáp mép với ống. Nhờ tiết diện chuyển tiếp êm giữa cổ bích và ống, ứng suất tập trung giảm đáng kể, giúp bích chịu được áp suất cao, tải trọng dao động và nhiệt độ thay đổi. Type 11 là lựa chọn bắt buộc cho các hệ thống áp suất cao từ PN25 trở lên, đường ống hơi, hóa chất và các vị trí quan trọng. Kiểu này tương đương bích Weld Neck (WN) của ASME.
Nếu chữ số quy định kiểu dáng thì chữ cái quy định bề mặt làm kín. Đây là yếu tố quyết định khả năng lắp ghép giữa hai mặt bích và việc chọn loại gioăng phù hợp.
Toàn bộ mặt làm kín phẳng, không có bậc lồi. Type A thường đi kèm gioăng phẳng và phù hợp với các cấp áp thấp, hoặc dùng cho bích bằng gang, bích tráng men, thiết bị thủy tinh. Nhược điểm là khả năng chịu áp kém hơn do diện tích tiếp xúc gioăng lớn, lực siết phân bố trên phạm vi rộng.
Type B có một bậc lồi nhô lên so với mặt bích, chiếm khoảng 80 phần trăm ứng dụng thực tế trên thị trường. Diện tích tiếp xúc gioăng nhỏ hơn giúp áp suất siết trên đơn vị diện tích lớn hơn, do đó khả năng làm kín tốt hơn hẳn Type A ở cùng lực siết bu lông. Trong tiêu chuẩn EN 1092-1, bề mặt lồi được chia thành hai chiều cao: Type B1 với chiều cao gờ khoảng 2 mm và Type B2 với chiều cao gờ khoảng 6,4 mm dùng cho các cấp áp cao hơn.
Đây là các dạng bề mặt ăn khớp, trong đó một bên có phần lồi (spigot hoặc tongue) và bên kia có phần lõm tương ứng (recess hoặc groove). Gioăng được giữ trong rãnh nên không bị trượt hay phá hủy khi siết, đặc biệt phù hợp với môi trường rung động, nhiệt độ cao và hóa chất. Nhược điểm là đòi hỏi gia công chính xác và bắt buộc hai mặt bích phải cùng hệ bề mặt.
Đọc đúng dòng chữ dập nổi trên viền bích là kỹ năng QA/QC bắt buộc khi nghiệm thu vật tư. Một dòng marking đầy đủ theo tiêu chuẩn thường có dạng:
EN 1092-1 / 11 / B1 / DN50 / PN16 / S235JR
Ngoài ra, trên viền bích còn có thể có mã lô sản xuất, nhãn của nhà sản xuất và dấu chứng nhận của tổ chức giám định. Khi nghiệm thu, cần đối chiếu dòng marking với chứng chỉ chất lượng CO/CQ và bản vẽ thiết kế để tránh trường hợp vật tư đúng kích thước nhưng sai mác vật liệu hoặc sai bề mặt làm kín.
Bạn cần tra cứu nhanh trên công trường? Tải ngay File PDF Bảng tra kích thước mặt bích BS EN 1092-1 toàn tập (bản rút gọn dành cho kỹ sư) để đối chiếu trực tiếp khi giám sát lắp đặt.
Các bảng dưới đây áp dụng cho mặt bích kiểu Type 01 (bích tấm phẳng). Ký hiệu cột: D là đường kính ngoài của bích, K là đường kính vòng tròn tâm lỗ bu lông (PCD), L là đường kính lỗ bu lông, số lỗ là số bu lông cần dùng, và chiều dày là chiều dày phần đĩa bích. Đơn vị tính là milimét.
| DN | D (mm) | K - PCD (mm) | L - Lỗ bu lông (mm) | Số lỗ | Chiều dày (mm) |
|---|---|---|---|---|---|
| 15 | 95 | 65 | 14 | 4 | 16 |
| 20 | 105 | 75 | 14 | 4 | 18 |
| 25 | 115 | 85 | 14 | 4 | 18 |
| 32 | 140 | 100 | 18 | 4 | 18 |
| 40 | 150 | 110 | 18 | 4 | 18 |
| 50 | 165 | 125 | 18 | 4 | 18 |
| 65 | 185 | 145 | 18 | 4 | 18 |
| 80 | 200 | 160 | 18 | 8 | 20 |
| 100 | 220 | 180 | 18 | 8 | 20 |
| 125 | 250 | 210 | 18 | 8 | 22 |
| 150 | 285 | 240 | 22 | 8 | 22 |
| 200 | 340 | 295 | 22 | 8 | 24 |
| 250 | 395 | 350 | 22 | 12 | 26 |
| 300 | 445 | 400 | 22 | 12 | 26 |
| 350 | 505 | 460 | 22 | 16 | 26 |
| 400 | 565 | 515 | 26 | 16 | 26 |
| 500 | 670 | 620 | 26 | 20 | 28 |
| 600 | 780 | 725 | 30 | 20 | 32 |
| DN | D (mm) | K - PCD (mm) | L - Lỗ bu lông (mm) | Số lỗ | Chiều dày (mm) |
|---|---|---|---|---|---|
| 15 | 95 | 65 | 14 | 4 | 16 |
| 20 | 105 | 75 | 14 | 4 | 18 |
| 25 | 115 | 85 | 14 | 4 | 18 |
| 32 | 140 | 100 | 18 | 4 | 18 |
| 40 | 150 | 110 | 18 | 4 | 18 |
| 50 | 165 | 125 | 18 | 4 | 18 |
| 65 | 185 | 145 | 18 | 4 | 18 |
| 80 | 200 | 160 | 18 | 8 | 20 |
| 100 | 220 | 180 | 18 | 8 | 20 |
| 125 | 250 | 210 | 18 | 8 | 22 |
| 150 | 285 | 240 | 22 | 8 | 22 |
| 200 | 340 | 295 | 22 | 12 | 24 |
| 250 | 405 | 355 | 26 | 12 | 26 |
| 300 | 460 | 410 | 26 | 12 | 28 |
| 350 | 520 | 470 | 26 | 16 | 30 |
| 400 | 580 | 525 | 30 | 16 | 32 |
| 500 | 715 | 650 | 33 | 20 | 36 |
| 600 | 840 | 770 | 36 | 20 | 40 |
Lưu ý kỹ thuật quan trọng: Ở các kích cỡ nhỏ từ DN15 đến DN150, đường kính ngoài D, tâm lỗ K và số lỗ bu lông của PN10 và PN16 hoàn toàn giống nhau. Sự khác biệt chỉ thể hiện ở chiều dày bích và ở các kích cỡ từ DN200 trở lên. Điều này cho phép thi công linh hoạt, có thể dùng bích PN16 thay cho PN10 trong nhiều trường hợp mà không ảnh hưởng đến khả năng lắp ghép, miễn là chiều dày không vượt quá giới hạn cho phép của bu lông.
| DN | D (mm) | K - PCD (mm) | L - Lỗ bu lông (mm) | Số lỗ | Chiều dày (mm) |
|---|---|---|---|---|---|
| 15 | 95 | 65 | 14 | 4 | 16 |
| 20 | 105 | 75 | 14 | 4 | 18 |
| 25 | 115 | 85 | 14 | 4 | 18 |
| 32 | 140 | 100 | 18 | 4 | 18 |
| 40 | 150 | 110 | 18 | 4 | 18 |
| 50 | 165 | 125 | 18 | 4 | 20 |
| 65 | 185 | 145 | 18 | 8 | 22 |
| 80 | 200 | 160 | 18 | 8 | 24 |
| 100 | 235 | 190 | 22 | 8 | 24 |
| 125 | 270 | 220 | 26 | 8 | 26 |
| 150 | 300 | 250 | 26 | 8 | 28 |
| 200 | 360 | 310 | 26 | 12 | 30 |
| 250 | 425 | 370 | 30 | 12 | 32 |
| 300 | 485 | 430 | 30 | 16 | 34 |
| 350 | 555 | 490 | 33 | 16 | 38 |
| 400 | 620 | 550 | 36 | 16 | 40 |
| 500 | 730 | 660 | 36 | 20 | 44 |
| 600 | 845 | 770 | 39 | 20 | 48 |
| DN | D (mm) | K - PCD (mm) | L - Lỗ bu lông (mm) | Số lỗ | Chiều dày (mm) |
|---|---|---|---|---|---|
| 15 | 95 | 65 | 14 | 4 | 16 |
| 20 | 105 | 75 | 14 | 4 | 18 |
| 25 | 115 | 85 | 14 | 4 | 18 |
| 32 | 140 | 100 | 18 | 4 | 18 |
| 40 | 150 | 110 | 18 | 4 | 18 |
| 50 | 165 | 125 | 18 | 4 | 20 |
| 65 | 185 | 145 | 18 | 8 | 22 |
| 80 | 200 | 160 | 18 | 8 | 24 |
| 100 | 235 | 190 | 22 | 8 | 24 |
| 125 | 270 | 220 | 26 | 8 | 26 |
| 150 | 300 | 250 | 26 | 8 | 28 |
| 200 | 375 | 320 | 30 | 12 | 32 |
| 250 | 450 | 385 | 33 | 12 | 36 |
| 300 | 515 | 450 | 33 | 16 | 38 |
| 350 | 580 | 510 | 36 | 16 | 42 |
| 400 | 660 | 585 | 39 | 16 | 46 |
| 500 | 755 | 670 | 42 | 20 | 52 |
| 600 | 890 | 795 | 48 | 20 | 58 |
Khi tra bảng cần phân biệt rõ chiều dày của bích Type 01 và bích Type 11. Bích hàn cổ có chiều dày phần đĩa mỏng hơn nhưng tổng chiều dài cổ lớn hơn nhiều, nên không thể dùng bảng Type 01 để đối chiếu cho Type 11 khi lập bản vẽ chi tiết. Với các dự án yêu cầu độ chính xác cao, nên tra trực tiếp bảng trong phụ lục tiêu chuẩn theo đúng kiểu dáng và bề mặt làm kín.
Tiêu chuẩn EN 1092-1 quy định danh mục vật liệu được phép sử dụng, kèm theo giới hạn nhiệt độ và áp suất làm việc tương ứng. Việc chọn đúng mác vật liệu quan trọng không kém việc chọn đúng kích thước.
Đây là nhóm vật liệu phổ biến nhất cho hệ thống nước, khí nén, hơi và dầu. S235JR là thép kết cấu thông thường theo EN 10025, dễ hàn, giá thành hợp lý, phù hợp với bích Type 01 cho hệ thống PCCC và cấp nước. P245GH là mác thép chuyên dụng cho mặt bích theo EN 10222-2, có thành phần hóa học và cơ tính được kiểm soát chặt hơn. A105 là mác thép rèn theo ASTM, tuy là tiêu chuẩn Mỹ nhưng vẫn được chấp nhận rộng rãi khi chế tạo bích EN 1092-1, đặc biệt cho các cấp áp cao.
Với môi trường ăn mòn, thực phẩm, dược phẩm hoặc nước biển, bích inox là lựa chọn bắt buộc. Mác 1.4301 tương đương AISI 304, phù hợp với nước sạch, thực phẩm và môi trường oxy hóa thông thường. Mác 1.4401 tương đương AISI 316, có thêm molypden nên chịu được clorua, nước biển và hóa chất mạnh hơn. Ngoài ra còn có các mác chịu nhiệt cao như 1.4541 tương đương 321 và các mác siêu thép không gỉ song pha cho ứng dụng đặc biệt.
Trên thị trường Việt Nam, mặt bích EN 1092-1 được cung cấp bởi nhiều đơn vị với nhiều nguồn gốc xuất xứ khác nhau. Rủi ro lớn nhất khi mua vật tư loại này là tình trạng bích đúng kích thước nhưng sai mác vật liệu, sai chiều dày hoặc không có chứng chỉ xuất xứ, dẫn đến việc nghiệm thu bị từ chối hoặc hệ thống gặp sự cố trong quá trình vận hành.
Khi chọn nhà cung cấp, cần đảm bảo các yếu tố sau: dòng marking dập nổi trên bích khớp với chứng chỉ CO/CQ, có báo cáo thử nghiệm thành phần hóa học và cơ tính, chiều dày thực tế không nhỏ hơn chiều dày danh nghĩa trong tiêu chuẩn, và bề mặt làm kín được gia công đúng cấp chính xác. Đối với các dự án có yêu cầu nghiệm thu độc lập, nên chọn đơn vị có khả năng cung cấp đầy đủ hồ sơ chất lượng ngay từ khi báo giá.
Dự án của bạn yêu cầu khắt khe về vật tư mặt bích chuẩn Châu Âu (BS EN 1092-1)? Liên hệ ngay hotline 09 1800 6799 của Công Ty Cổ Phần Đầu Tư Xuất Nhập Khẩu Thiết Bị Công Nghiệp Sài Gòn để nhận báo giá sỉ, đầy đủ chứng chỉ CO/CQ và hỗ trợ kỹ thuật từ chuyên gia. Địa chỉ: Số 25, Đường Số 1, Khu đô thị trung tâm hành chính Dĩ An, Khu phố Nhị Đồng 2, Phường Dĩ An, Thành phố Hồ Chí Minh. Email: [email protected].
Có. Ở các cấp áp phổ biến như PN10, PN16 và PN25, đường kính ngoài, tâm lỗ bu lông, số lỗ và đường kính lỗ của BS 4504 và BS EN 1092-1 hoàn toàn tương đương. BS 4504 đã bị hủy bỏ và được thay thế bằng BS EN 1092-1, nên hai loại bích này lắp ghép được với nhau nếu cùng DN, cùng cấp áp và cùng hệ bề mặt làm kín. Tuy nhiên cần kiểm tra thêm chiều dày và chiều cao gờ làm kín trong trường hợp dung sai chế tạo của nhà sản xuất khác nhau.
Về công năng, cả hai đều là bích trượt dùng để luồn ống qua và hàn. Khác biệt nằm ở hệ tiêu chuẩn kích thước: bích Type 01 theo EN 1092-1 dùng hệ DN và PN với đường kính ngoài, tâm lỗ bu lông tính theo milimét, trong khi bích Slip-on theo ASME B16.5 dùng hệ NPS và Class với kích thước tính theo inch. Hai loại này không lắp lẫn trực tiếp với nhau dù DN và NPS có thể tương đương về danh nghĩa. Ngoài ra, góc vát và chiều dày phần đĩa của hai tiêu chuẩn cũng khác nhau nên không thể dùng chung bản vẽ gia công.
EN 1092-1 là tiêu chuẩn Châu Âu, thay thế cho các tiêu chuẩn quốc gia như BS 4504 của Anh và DIN 2501 của Đức. Khi đối chiếu với hệ Mỹ, có thể xem tương đương về công năng với ASME B16.5 nhưng không lắp lẫn về kích thước. Với hệ Nhật, tương đương gần nhất là JIS B2220, cũng không lắp lẫn trực tiếp.
Với bích Type 01 DN50 PN16: đường kính ngoài D là 165 mm, đường kính vòng tròn tâm lỗ K là 125 mm, 4 lỗ bu lông đường kính 18 mm, chiều dày đĩa bích 18 mm. Có thể dùng bu lông M16 cho cặp bích này.
Được, trong phần lớn trường hợp. Ở các kích cỡ từ DN15 đến DN150, PN10 và PN16 có cùng đường kính ngoài, cùng tâm lỗ và cùng số lỗ, nên lắp ghép được với nhau. Bích PN16 có chiều dày lớn hơn hoặc bằng nên an toàn hơn về mặt chịu áp. Tuy nhiên cần kiểm tra chiều dài bu lông và khoảng hở lắp đặt, vì chiều dày tăng có thể ảnh hưởng đến khả năng siết đủ ren. Từ DN200 trở lên, kích thước đã khác nhau nên không thể thay thế tùy tiện.
Cả hai đều là bề mặt lồi (Raised Face) nhưng khác chiều cao gờ. Type B1 có chiều cao gờ khoảng 2 mm, dùng cho các cấp áp thấp và trung bình như PN10, PN16, PN25. Type B2 có chiều cao gờ khoảng 6,4 mm, dùng cho các cấp áp cao hơn như PN40 trở lên. Khi lắp ghép, hai mặt bích cần cùng loại bề mặt để gioăng tiếp xúc đúng thiết kế.
Cập nhật lần cuối:2026-11-13 13:47:15
